Një material nga: Dr. Manolita Hida
Psikologe Klinike, Zhvillimi dhe Marrëdhëniesh
Para shumë vitesh kur isha ende student, njohuritë mbi psikologjinë dhe sjelljen njerëzore ishin të pafundme dhe komplekse. Jo më pak janë dhe sot.
Ajo që më ka mbetur në mendje është fraza e një prej pedagogëve në auditor, e cila në një diskutim të hapur mbi problematikat zhvillimore të fëmijëve u shpreh se: “Fëmija është mirë ashtu si është. Mirë nuk është prindi, i cili sheh ti shkërrmoqet përpara syve e gjithë pritshmëria që ka ngritur mbi fëmijën e tij qoftë edhe foshnjë, teksa nuk përmbush ato që ka imagjinuar në mendjen e tij/saj”.
Sot, ku prej më shumë se tetë vitesh punoj me fëmijët që shfaqin sfida zhvillimore dhe ngërçe emocionale, më ndodh të hasem jo rrallë me reagimet e prindërve, teksa marrin një diagnozë nga ana e mjekut pediatër të zhvillimit.
Prej vitesh shoh, se si një pjesë e prindërve bien në një rreth vicioz të përjetimit të reagimeve.
Unë sot, në këtë shkrim, dua të ndaj disa nga përjetimet që kam mbledhur nga vëzhgimet mbi prindërit, gjatë punës sime me fëmijët e tyre.
Reagimet më të shpeshta të tyre janë :
Kur prindërit përballen për herë të parë me diagnozën e fëmijës ajo që vihet re në mënyrë të menjëhershme është tronditje, ankth dhe stres. Të dëgjuarit e një lajmit “të keq” si dhe qëndrimi negativ ndaj tij, bën që prindërit të ndjehen më pak të qetë e kjo nga ana tjetër ndikon negativisht në informacionin që është duke ju dhënë.
Refuzimi. Në një aspekt, refuzimi mund të jetë një mekanizëm i dobishëm mbrojtës për prindërit që zotërojnë informacionin e ri. Në këtë formë, prindërit mohojnë prezencën e problemit, e në të njëjtën kohë, mund të fillojnë dhe të izolohen nga të tjerët, nga frika se të tjerët mund të kuptojnë që fëmija i tyre është ndryshe nga të tjerët. Megjithatë, mohimi i zgjatur pengon përshtatjen e prindit me situatën e re dhe bashkëpunimin për të dalë mbi të por në të njëjtën kohë pengon dhe ecurinë pozitive terapeutike të fëmijës.
Zemërimi është një përgjigje e natyrshme ndaj humbjes së fëmijës tipik të pritur. Prindërit pyesin «Pse na ndodhi ne kjo dhe pse pikërisht te fëmija ynë? “. kjo është një fazë në të cilën prindërit në mënyrë jot ë ndërgjegjshme, mund të fajësojnë njëri-tjetrin (p.sh.: faji mund të kthehet dhe në formër e bestytnive, nuk ndenji brenda për 40 ditë, preu flokët gjatë shtatëzanisë, etj., të cilat nuk janë të vërteta shkencore). Në jo pak raste zemërimi është drejtuar edhe ndaj personit që ka kryer diagnostikimin ose edhe ndaj meje, si person i cili ka sugjeruar diagnostikimin. Pavarësisht së gjithës, ajo që jam përpjekur të bëj është që të mos i marr si sulme personale ndjenjat e zemërimit të prindit. Është e rëndësishme që prindërit të kenë mundësinë të shprehin zemërimin, në vend që ta kthejnë apo mbajën atë brenda. Duhet kuptuar situata në të cilën ata ndodhen.
Bërja e kompromiseve: të gjithë prindërit shpresojnë se në sa më shumë ndërhyrje të angazhohet fëmija i tyre, aq më shumë ai do të jetë një fëmijë “normal”. Prindërit mendojnë shpesh se mund ta kurojnë fëmijën e tyre me Çrregullim të Spektrit Autik nëse i përfshijnë në terapi të caktuara, dhe ndonjëherë janë të gatshëm të shpenzojnë shumë për të siguruar që ata kanë bërë kompromisin e duhur. Pra prindërit i përshtaten shprehjes “Do të bëj gjithçka për fëmijën tim”.
Hidhërimi fillon kur prindërit fillojnë të shqetësohen për zhvillimin e fëmijës. Hidhërim për prindërit e fëmijëve me Çrregullim të Spektrit Autik është ciklik: pikëllimi mund të ndodhë me secilin moment zhvillimor që nuk plotësohet dhe me secilën ngjarje jetësore që nuk shkon siç e kishin pritur prindërit (p.sh. dita e parë e kopshtit, një ditëlindje etj). Hidhërimi kronik ndodh me kalimin e kohës si kërkesat e rritjes së një fëmije me aftësi të kufizuar.
Pranimi, pjesa më e prindërve do të arrijnë të bëjnë një lloj paqeje me paaftësinë e fëmijës së tyre, por pikëllimin dhe pranimi mund të alternojnë me kalimin e kohës. Pranimi nuk nënkupton që prindërit nuk shqetësohen për paaftësinë e fëmijës së tyre, por që ata e pranojnë atë si një realitet të jetës së tyre.
Këto faza nuk janë domosdoshmërisht lineare, dhe prindërit mund të kalojnë nga njëra fazë në tjetrën pa ndonjë rregull të caktuar. Dy prindër mund të mos jenë në të njëjtën fazë në të njëjtën kohë. Kjo nënkupton edhe se jo të gjithë prindërit kalojnë nëpër këto faza. Përvoja na tregon se ka prindër të cilët e pranojnë fëmijën e tyre ndryshe. Këto faza janë përshtatur nga Elizabeth Kubler-Ross, e cila përshkroi fazat e pikëllimit te personat që vdesin. Në këtë rast, prindërit janë duke vuajtur zinë e mos realizimit të pritshmërive të tyre për të pasur një fëmijë “si gjithë të tjerët”.
Dallimet e dukshme për familjet që kanë një fëmijë me një diagnozë të ASD përfshijnë:
1. Nuk ka “fund”, sikundër ka në sëmundjet terminale
2. Ekziston shumë pasiguri për secilin fëmijë me Çrregullim të Spektrit të Autizmit, duke krijuar stres për prindërit
3. Shumica e prindërve njihen me diagnozën kur fëmija është relativisht i ri, dhe ata nuk mund të parashikojnë se si mund të jetë e ardhmja për ta
4. Nuk ka gjithmonë një modalitet të qartë se cilit trajtim funksionon më mirë
5. Në rastin e një fëmije me aftësi të kufizuara zhvillimore, pikëllimi ka më shumë gjasa të kthehet kronik
Po jap disa sugjerime për prindërit të cilët përballen me një diagnozë të re të aftësisë së kufizuar:
1. Pranoni paaftësinë e fëmijës
2. Menaxhoni gjendjen e fëmijës çdo ditë
3. Merruni me nevojat normale të zhvillimit të fëmijës
4. Përmbushni nevojat zhvillimore të fëmijëve të tjerë në familje
5. Përballuni me stresin e vazhdueshëm dhe krizat periodike
6. Ndihmoni anëtarët e familjes të menaxhojnë ndjenjat e tyre
7. Edukoni të tjerët për gjendjen e fëmijës
8. Vendosni një sistem mbështetje sociale
Në fund, gjithsecili prej jush është një HERO!