Si të flisni me fëmijët dhe adoleshentët rreth Traumës Botërore
Nga Karen Young
Kur bota goditet nga një ngjarje katastrofike, instinkti për të mbrojtur fëmijët tanë nga efektet e tij është krejtësisht i kuptueshëm. Ne duam që ata të rriten duke besuar se bota është e pastër dhe e mirë dhe përshtatet në favor të tyre. Ne gjithashtu duam që ata të ndihen të sigurt, dhe shmangia e një diskutimi nuk është domosdoshmërisht mënyra për ta bërë këtë të ndodhë.
Fëmijët më të mëdhenj dhe adoleshentët do të dinë se kur ka ndodhur diçka e madhe nëse ju jeni ai që u tregon atyre. Duke ditur se diçka ka ndodhur, por duke mos patur askënd të shpjegojë, është një gjë vërtetë e frikshme që ndjehet nga cilido prej nesh. Fëmijët tanë nuk ndryshojnë në këtë pikë. Ne të gjithë kemi nevojë për kontekst dhe siguri dhe janë faktet që do ta sigurojnë këtë.
Të gjithë fëmijët janë të ndryshëm. Ata kanë nevojë për informacione të ndryshme për t’u ndjerë të sigurtë, ata kërkojnë detaje në nivel të ndryshëm dhe ndikohen nga pjesë të ndryshme të historisë.
Askush nuk do t’i njohë fëmijët tuaj më mirë se ju, prandaj është e rëndësishme të menaxhoni bisedën bazuar në atë se kush janë ata, atë që ata dinë tashmë dhe çfarë do të thotë për ta.
ME TË GJITHË FËMIJËT.
- Pyetja më e rëndësishme.
Cilado qoftë mosha e tyre, një mendim u gëlon në mendje: “Po për mua?” Kjo është normale dhe e shëndetshme dhe pjesë e mënyrës se si e përpunojnë atë që ka ndodhur. Ata duhet ta kuptojnë atë në nivelin e asaj që do të thotë për ta për sigurinë dhe mirëqenien e tyre. Ky duhet ë jetë dhe parimi i cili duhet të udhëzojë përgjigjen tuaj.
- Le ta dinë se ajo që ata ndjejnë ka kuptim.
Të gjithë jemi të ndryshëm dhe do t’i përgjigjemi gjërave në mënyra të ndryshme. Qoftë në rastet në të cilat ata nuk ndiejnë asgjë ose preken thellësisht prej ngjarjes, le ta dinë se çdo gjë që ata ndjejnë është plotësisht në rregull. Mënyra e vetme për të dalë në ndjesi është ti shkosh drejtë për drejtë, dhe kjo do të ndodhë vetëm kur ju pranoni atë që ata ndjejnë. Nëse fëmijët shohin se ju mund të pranoni atë që ata ndjejnë, do të jetë më e lehtë për ta që të bëjnë të njëjtën gjë.
- Vërini një emër asaj që shihni ose dëgjoni prej tyre.
Fëmijët kanë nevojë të dinë se ju i kuptoni ata përndryshe gjërat që ju u thoni nuk do t’i ngushëllojë. Duke thënë gjëra të tilla si: ‘Mos u shqetëso’ ose ‘Mos u bëj budalla – asgjë si kjo nuk do të ndodhë këtu’ megjithëse thuhet me qëllimet më të mira, mund t’i bëjë ata të shqetësohen edhe më shumë. Mund të shkaktojë gjithashtu ndjenja turpi të cilat do të rezultojnë në mbyllje në vetvete. Ata do vazhdojnë të ndiejnë atë që ndjejnë dhe mendojnë atë që mendojnë, por thjesht nuk do ta kuptojnë. Çfarëdo që ata ndjejnë, le ta dinë që ju e merrni seriozisht atë duke e reflektuar përsëri tek ata, “Unë shoh se ti ndjehesh i frikësuar. Kjo është plotësisht e kuptueshme. Është një gjë e frikshme të të ndodhë”.
- Ndihmojini të vendosin kontekstin.
Nëse ndjehen të frikësuar, do të ndodhë sepse vërejnë ngjashmëritë midis tyre dhe njerëzve që janë lënduar drejtpërsëdrejti – moshave, familjeve, zonës ku jetojnë – megjithëse kjo mund të ndodhë jashtë vetëdijes së tyre. Shpjegimi i dallimeve midis rrethanave të tyre dhe rrethanave rreth ngjarjes do të ndihmojë në lehtësimin e frikës së tyre.
“Kjo ka ndodhur në një vend tjetër. Asgjë si kjo nuk ka ndodhur ndonjëherë këtu.”
Ose nëse jetoni atje ku ka ndodhur trauma:
“Kur ndodh diçka e tillë, njerëzit punojnë me të vërtetë për t’u siguruar që diçka si kjo nuk do të ndodhë më. Njerëzit që bëjnë këtë janë me të vërtetë të jashtëzakonshëm në atë që bëjnë. Ata mësojnë shumë për mënyrën se si ka ndodhur dhe llojin e njerëzve që e kanë bërë atë dhe e përdorin atë informacion për t’i mbajtur të gjithë të sigurt “.
- Pyesni drejtpërsëdrejti se për ç’farë janë të shqetësuar.
Trauma shkakton të gjitha llojet e gjërave te të gjithë ne. Ndonjëherë këto do të lidhen drejtpërsëdrejti me ngjarjen: Si do të kujdesen për njerëzit që janë lënduar? A i kanë kapur djemtë e këqij? Si ndodhi? A mund të ndodhë këtu? Ndonjëherë, mund të jetë më indirekt dhe i papritur. Ata mund të frikësohen se ju mund të vdisni ose të sëmureni. Ata mund të shqetësohen se mund të mos jenë në gjendje t’ju arrijnë kur kanë nevojë, ose për diçka që ndodh teksa ata janë në gjumë apo të ndarë nga ju. Le ta dinë që kur ndodh diçka e madhe, mund të ndiejmë të gjitha llojet e gjërave që nuk kanë kuptim, por nuk ka ndjenja të kota apo gjëra të kota për të menduar. Pyetini ata se çfarë mendojnë dhe jepini leje për të thënë gjithçka që duan.
- Tregohu i disponueshëm.
Le ta dinë që ata mund të vijnë tek ju me pyetje, ndjenja, ide dhe mendime dhe se asgjë nuk është jashtë kufijve. Jepni përqafime apo përkëdhelje për historitë shtesë. Për më të mëdhenjtë, kaloni kohë shtesë duke u ulur në buzë të shtratit të tyre në kohën e gjumit. Ata mund të ngrenë çështje me ju, ose dhe mund të mos ja arrijnë, por të paktën ju jeni aty, nëse kanë nevojë.
- Le ta shohin mëshirën, ndjeshmërinë dhe qëndrueshmërinë tuaj.
Është në rregull t’i tregoni atyre se jeni të trishtuar për njerëzit që janë lënduar – kjo do të ushqejë ndjeshmërinë dhe dhembshurinë e tyre – por gjithashtu duhet të shohin forcën dhe kapacitetin tuaj për të përballuar lajmet.
- Është në rregull të mos keni përgjigjet të cilat po kërkojnë.
Ngjarjet e frikshme botërore nuk kanë kuptim për asnjë prej nesh. Fëmijët tuaj mund të bëjnë pyetje për të cilat ju nuk i njihni përgjigjet, si ‘Si ndodhi?‘ Ose ‘Përse disa njerëz bëjnë gjëra të tmerrshme-këqija?‘ dhe në këto raste, ‘Nuk e di’ mund të jetë një përgjigje e arsyeshme. Ndonjëherë kjo është e vetmja mënyrë.
- Kujtojini ata për mirësinë në botë.
Ata duhet të kenë besim në botë dhe njerëzit në të. Kurdo që ka trauma në botë, ka edhe demonstrata të shquara të solidaritetit, mirësi, dashuri dhe mbështetje për të huajt. Le t’i dëgjojnë këto histori. Ne i përkasim një njerëzimi që është i mirë dhe i sjellshëm. Njerëzit që orkestrojnë ngjarjet traumatike po veprojnë kundër njerëzimit, nuk janë pjesë e saj dhe kur godasin, njerëzimi gjithmonë dëshmon të jetë më i mirë, më bujar dhe më i fortë. Kujtojini këto.
- Le të ndjejnë përqafimin e botës përreth tyre.
Le ta dinë që kur të ndodhë diçka e tillë, bota bashkohet për t’u kujdesur për njëri-tjetrin dhe se njerëzit nga e gjithë bota po punojnë për ta bërë botën më të sigurt për ta.
Të qënurit aktiv në bisedën me fëmijët mund të sigurojë se je ti ai që përcakton tonin emocional për atë që ka ndodhur – jo miqtë e tyre, jo mediat sociale dhe jo lajmet e orës 6. Tregojini atyre se keni besim në botën e tyre dhe aftësinë e tyre për të lulëzuar në të.
SIPAS MOSHËS.
Përsëri, të gjithë fëmijët janë të ndryshëm, por përveç gjërave të përmendura më sipër, këtu është një udhëzues i përafërt i gjërave shtesë për të menduar sipas moshës.
Deri në 4 vjeç.
Fëmijët e vegjël kanë vështirësi në ndarjen e fakteve nga fantazia, kështu që për të vegjlit, mund të jetë më mirë t’i mbrosh nga gjërat sa më shumë që mundesh. Nëse ata kanë pyetje, është e rëndësishme t’u përgjigjeni atyre, por vetëm duke u dhënë aq detaje t’i siguroni dhe t’i ndihmoni ata të ndihen të sigurt.
5-11 vjeç.
Le të jenë fëmijët ata që udhëheqin bisedën. Nëse flasin, kjo është e rëndësishme. Ata duan që ju ti ndihmoni ata të ndjehen të sigurt. Në sipërfaqe ata do të pyesin për atë që ka ndodhur, por ngjarja do ti bëjë të kuptojnë se çfarë do të thotë për ta. Si ndikon në to? A mund të ndodhë me ta? Po sikur të ndodhë me dikë që e duan? Si e dini se nuk do të ndodhë? A do të thotë kjo se ne nuk duhet të shkojmë kurrë diku tjetër?
Ata do të kërkojnë ngushëllim dhe përgjigjet tuaja dhe gatishmëria për të folur me ta do t’ua japë këtë. Jepu atyre detajet që ata kërkojnë, por ju nuk keni nevojë t’i jepni më shumë se kaq. Mos i gënjeni, ose mos i lini pyetjet e tyre të drejtpërdrejta. Ata do të jenë në gjendje të tregojnë kur nuk jeni duke u bërë përpara dhe kjo do ta bëjë më të vështirë të ngushëllohen nga përgjigjet tuaja. Ata duhet të dinë se e kupton plotësisht atë që ka ndodhur dhe se nuk po thoni vetëm atë që thuhet për t’i bërë ata të ndihen më mirë.
12-14 vjet
Për shkak se shumë nga jetët e tyre rrjedhin kur ne nuk jemi atje – përmes mediave sociale, në shkollë, në shtëpitë e shokëve – është e vështirë të dimë saktësisht se sa ata kuptojnë për atë që po ndodh apo për çfarë shqetësohen. Dëgjoni dhe zakonisht do t’ju tregojnë. Do të jenë në pyetjet e tyre ose në keqkuptimet e tyre ose në gjërat e rastësishme që ata thonë përgjatë rrugës. Gjëja më e rëndësishme është t’u tregoni atyre se jeni atje për ta nëse kanë nevojë të flasin ose të bëjnë pyetje.
Ata po fillojnë të mendojnë për gjërat në mënyra krijuese dhe abstrakte, kështu që mund të jetë e vështirë të parashikohet se çfarë po mendojnë apo ndjejnë. Ndonjëherë mënyra se si ata mendojnë do të të befasojë.
Çfarëdo që ata janë duke menduar është e rëndësishme dhe e vlefshme – le ta dinë këtë. Le ta dinë që kjo lloj gjëje është konfuze për të gjithë dhe nuk ka absolutisht asgjë që mund të themi ose të mendojë se do të ishte budallallëk. Ajo që është e rëndësishme është që ju të jeni aty për të pastruar ndonjë keqkuptim apo përceptime të gabuara, dhe t’u jepni atyre një pamje të ekuilibruar të asaj që ka ndodhur. “Është tragjike ajo që ka ndodhur, dhe e kuptoj pse ndjeheni ashtu. Bota është ende një vend i mirë dhe ende keni shumë arsye për t’u ndjerë i sigurt tani siç keni bërë para se kjo të ndodhte.”
Nuk ka formulë se si reagojnë njerëzit në këto situata. Duke pasur parasysh se qendrat emocionale të trurit të tyre zhvillohen me një ritëm më të lartë gjatë adoleshencës, mund të ndodhë që ata të tregojnë një intensitet më të madh frike, zemërimi ose trishtimi. Ata gjithashtu nuk mund të tregojnë asnjë emocion në lajme. Kjo është plotësisht në rregull dhe nuk është asgjë për t’u shqetësuar. Njerëzit ndiejnë gjëra dhe i përgjigjen gjërave në të gjitha mënyrat e ndryshme.
Hapni rrugën që ata të flasin, por mos i shtyni në qoftë se ata nuk duan, “A keni dëgjuar për atë që ka ndodhur? A ka ndonjë gjë që do të pyesësh ose që do të doje të flisnim? “Le ta dinë që nuk ka rëndësi nëse nuk ka, por që je atje, nëse kanë nevojë të bisedojnë për të.
Mbi 14 vjeç.
Ata me shumë gjasa do të dëgjojnë shumë informacione përmes miqve dhe mediave sociale, prandaj është e rëndësishme të siguroheni se informacioni që ata kanë është i saktë. Pyetini ata nëse kanë dëgjuar për atë që ka ndodhur dhe çfarë dinë për të.
Nga kjo moshë, ata do të fillojnë të ndahen nga ju dhe duke iu kthyer bashkëmoshatarëve për të përmbushur nevojat e tyre. Mos u shqetësoni nëse ata nuk duan të flasin. Kur ata kanë nevojë për rehati ose biseda, është shumë normale që ata të kthehen tek miqtë e tyre. Ata mund të duan të shpenzojnë më shumë kohë me ta ose mund të duken edhe më të lidhur në telefon. Njerëzit ndihen më të sigurt në grupe, dhe në këtë moshë, grupet e tyre të miqësisë janë gjithçka. Ata nuk do të duan domosdoshmërisht të jenë me miqtë e tyre për të folur për gjërat, por kjo është mënyra se si ata gjejnë stabilitet dhe ngushëllim, për të cilat mund të kenë nevojë në një moment që bota duket si të jetë çmendur.
Ngjarjet katastrofike nuk kanë kuptim për asnjë prej nesh. Ju nuk duhet të keni përgjigjet kështu që nëse nuk e dini, është mirë të thuhet. Mos thuaj gjëra që nuk i besoni as ju vetë dhe mos u jepni atyre shpjegime bosh. Ata janë shumë të zgjuar dhe do të zvogëlojnë gjithçka që ju thoni. Le ta dinë që ju dëshironi të kishit përgjigjet dhe që ju dëshironi të mund të thoni se asgjë si kjo do të ndodhë përsëri, por që ju nuk mund ta thoni këtë – askush nuk mund. Le ta dinë që këto gjëra janë të rralla dhe t’u kujtojnë atyre se si situata e tyre është e ndryshme.
Ndajeni se si ndiheni, por mos shikoni tek ta për tu ngushëlluar. Do të jetë ngushëlluese për ta të dinë se ju ndjeni gjërat që ata ndiejnë, por që duhet të dinë se edhe ju ndiheni të sigurt dhe të fortë dhe keni besim në botën dhe njerëzit e saj.
Ndonjëherë, me këtë grupmoshë është më mirë ti bëni këto lloj bisedash kur nuk duhet të kenë kontakt direct viziv – si p.sh.: ndërsa jeni në makinë së bashku ose kur jeni duke ngrënë darkë. Të tjerët mund të dëshirojnë të ndihen më të afërt. Lërini ata t’ju udhëheqin.
DHE SË FUNDI …
Kur bota thyhet, drita ndizen. Gjithmonë ka qenë në këtë mënyrë. Gjithmonë do të ketë nga ata që përpiqen të sulmojnë njerëzimin tonë, por ata nuk janë pjesë e saj.
E vërteta është se ne i përkasim një njerëzimi që është i mirë dhe i sjellshëm dhe qëndron solid kundër atyre që veprojnë kundër tij. Kjo është ajo që fëmijët tanë duhet të dinë.
Ka diçka tjetër që duhet të dinë. Kur gjërat ndodhin jashtë kontrollit tonë, mund të ndihen të pafuqishëm për të gjithë ne – pyetjet, pafuqia, mungesa e kontrollit mbi atë që ka ndodhur. Jepini atyre fuqinë e tyre duke i lënë ata të dinë se ata kanë një rol jetësor në ndërtimin e një bote që është e sigurt dhe e mirë për t’u futur. Përforcojini ato duke i bërë të ditur se zëri i tyre, mendimet e tyre dhe mënyra se si ata janë, kanë rëndësi në këtë botë. Ata duhet të dinë se është për shkak të tyre dhe njerëzve si ata që shpirti i dashurisë, mirësisë dhe dhembshurisë do të jetë gjithmonë më i fortë se çdo gjë që përpiqet ta dobësojë atë.
Përktheu dhe përshtati: Manolita HIDA